Het geluid van tientallen stuiterende basketballen zwelt aan. Sam Graham – twee meter lang, gespierd, grote handen en een vriendelijk gezicht – loopt de gymzaal van het IJburg College in. Een jongen loopt op hem af: “Hoi meester Sam.” “Hi buddy, alles goed?” De jongen draagt een FC Barcelona­shirt. Nederland blijft een voetballand.


Basketbal bracht Graham de hele wereld over. Nu is hij coach van Blue Stars Diemen en organiseert basketbalkampen, wat hij eerder al deed in Amerika en Europa. “Er zijn in Nederland veel jonge basketbalspelers met talent. Ik wil de dingen die ik heb geleerd overbrengen op een nieuwe generatie.”

Getto
Hij blaast op een fluitje. De training van de jongens onder de veertien van Blue Stars begint. Ze zijn geconcentreerd, soms onhandig, en hebben vooral lol. Sportschoenen piepen op de blauwe vloer, en dan klinkt dat geluid van een bal die door het basketnet gaat. Swoosh.

Door op te groeien in een getto wist ik precies wat ik niet wilde. Niet verslaafd raken aan drugs of alcohol, niet eindigen als dealer of in de gevangenis zitten, zoals het gros van mijn vrienden

Sam Graham werd geboren op Barbados en verhuisde op vijfjarige leeftijd met zijn moeder naar New York. Daar waren ze elkaars steun en toeverlaat, zeker toen ze in de jaren zeventig in Harlem terechtkwamen: een getto met hoge misdaadcijfers, leegstand, verwaarloosde gebouwen en een allesoverheersende crackepidemie.

Graham: “Elke ochtend op weg naar school moest ik in het trappenhuis over alcoholist Barry heen stappen, om op straat heroïneverslaafden en geregeld ook dode mensen te zien. Iemand kon je vermoorden puur en alleen om de manier hoe je naar hem keek.”

Zijn moeder, predikant in een pinksterkerk, voedde hem streng op. “Zij legde de nadruk op studeren en zorgde ervoor dat ik goede cijfers haalde.” Door hard te studeren en door het basketbal kon Graham de armoede en het geweld ontvluchten. “Door op te groeien in een getto wist ik precies wat ik niet wilde. Niet verslaafd raken aan drugs of alcohol, niet eindigen als dealer of in de gevangenis zitten, zoals het gros van mijn vrienden.”

Snoekduik
De twaalf jongens van Blue Stars staan bij de muur, ieder met een bal in de hand. Graham staat tegenover hen en demonstreert de bewegingen die de jongens meteen nadoen. De bal in de zij, de bal omhoog, in de positie om te schieten. Links, recht, shot! Dan dribbelen ze de zaal door, naar de overkant en weer terug.

“Keep your head up,” roept hij. Houdt zijn hand in de lucht. Met twee vingers omhoog moeten de jongens tijdens het dribbelen roepen: “Two!” Bij vier vingers: “Four!” Zo kijken ze goed en houden ze overzicht.

Op zijn dertiende ging Graham naar een katholieke high school in de Bronx in New York. Rond die tijd begon hij te basketballen en ontdekte hij zijn talent. Vervolgens werd hij uitgenodigd voor een basketbalkamp. “Ik herinner mij dat we daar op asfalt speelde. Ik was zo gedreven dat ik een snoekduik maakte om de bal te veroveren. Ik liep een enorme schaafwond op.”

Hij maakte indruk. Een week later belden coaches uit het collegebasketball, het sportprogramma van Amerikaanse universiteiten met de beste jeugdspelers. De grootste teams zochten contact met hem, ook de huidige coach van het Amerikaanse olympische team. Graham had tot dat moment nog niet door hoe goed hij was. “Ik was een boekenwurm, altijd aan het studeren.”

Ik was niet van plan om in Amsterdam te blijven, maar zag al die lange Nederlanders. In Amerika zeggen we dan: ‘We kunnen lengte niet leren, maar we kunnen wel iemand basketbal leren’

Madison Square Garden
Toen ging het snel. In het laatste jaar van high school werd hij uitgeroepen tot een van de vijf beste spelers van New York en als zeventienjarige behoorde hij tot de top dertig van Amerika in zijn leeftijdscategorie.

In datzelfde jaar overleed zijn moeder. “Die nacht kon ik niet slapen en dronk ik voor de eerste keer alcohol. Ik zocht ruzie en vocht. Ik wilde de pijn voelen.” Onder meer dankzij de steun van zijn basketbalcoach sloot hij het jaar met goede cijfers af. Hij behoorde tot de beste leerlingen.

Graham koos daarna voor de kleine St. Bonaventure University in Allegany in de staat New York. Met weinig afleiding kon hij zich zo richten op basketbal en studeren. De studie sociologie hield hij voor de zekerheid achter de hand. Hij bleef zo zijn moeder trouw.

Bij zijn eerste wedstrijd terug in de stad New York speelde Graham in de basketbaltempel Madison Square Garden: een geweldige ervaring. De sport bracht hem uiteindelijk niet in de NBA, maar zijn droom kwam wel uit: hij werd professional in Engeland, Ierland, IJsland, Frankrijk en Duitsland.

Papierwerk
Tien jaar geleden kwam Graham naar Amsterdam. Hier basketbalde hij voor de lol op het Museumplein en op een plein bij de Ceintuurbaan, waar hij zag dat er veel talent rondliep. “Ik was niet van plan om in Amsterdam te blijven, maar zag al die lange Nederlanders. In Amerika zeggen we dan: ‘We kunnen lengte niet leren, maar we kunnen wel iemand basketbal leren.’”

Waarom zou je een kuddedier zijn en ‘normaal doen’? Ik ben opgegroeid met Muhammad Ali. Hij is niet de beste geworden door normaal te doen

Hij ging aan de slag bij basketbalclub Blue Stars. Eerst als coach van het eerste herenteam, nu is hij coach van dames 1, trainer van de jongens onder de veertien en coördinator van de jeugd. En Graham begon Dynasty Sports, dat trainingskampen organiseert voor de jeugd in Amsterdam.

In het begin had hij het hier moeilijk. Vooral door het vele papierwerk dat hij moest doorploegen en doordat Nederland geen basketballand is. Het eerste kamp in Diemen was klein, maar het wordt elk jaar groter.

Kuddedier
Graham wil de trainingskampen uitbreiden. Eerst uitrollen over Amsterdam, dan beginnen in andere steden, misschien zelfs buurlanden. “Op het gebied van coachen ben ik de beste: ik heb jaren ervaring. Misschien klink ik nu opschepperig, maar dat is de New Yorker in mij.” Hij lacht.

“Training geven doe ik net even anders. Ik verlies mijn cool, ik dans en zing, noem maar op. Alles om de kinderen plezier te geven, dat is het belangrijkste. Als kinderen plezier hebben, komt het harde werken vanzelf.”

“Ik vertel ze ook dat ze hun eigen weg moeten zoeken. Waarom zou je een kuddedier zijn en ‘normaal doen’? Ik ben opgegroeid met Muhammad Ali. Hij is niet de beste geworden door normaal te doen.”

Basketbal heeft altijd veel voor Graham betekend. Daarom doet hij nu iets terug in de vorm van de stichting A Lit­tle Light Foundation, die kinderen van ouders in financiële nood gratis naar zijn basketbalkampen laat komen.

Na de training komen de kinderen van Blue Stars hem bedanken. “Ik heb het helemaal gemaakt. Als Afro-Amerikaan uit een getto had ik eigenlijk niet ouder mogen worden dan 25 jaar. De kinderen vermaken zich. Dat is hoe ik het succes in mijn leven definieer.”

Het volgende trainingskamp van Dynasty Sports is op 19, 20
en 21 oktober in het IJburg College (€30 voor een dag, €55 voor twee, €75 voor drie). Jongens en meisjes in de leeftijd van zes tot twaalf en van dertien tot achttien kunnen zich aanmelden.

Lees hier het volledige artikel in pdf formaat